Gjykata Speciale e Kosovës (Kosovo Specialist Chambers) në Hagë do të shpallë më 16 shtator vendimin në procesin gjyqësor ndaj katër ish-drejtuesve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), duke mbyllur një nga gjyqet më komplekse dhe më të ndjeshme politikisht që lidhen me luftërat në ish-Jugosllavi.
Sipas njoftimit të gjykatës, vendimi nuk do të përcaktojë vetëm përgjegjësinë penale të Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit, por pritet të shërbejë edhe si një provë e rëndësishme për besueshmërinë e Gjykatës Speciale, zhvillimin e sundimit të ligjit në Kosovë dhe mënyrën se si institucionet përballen me trashëgiminë e luftës.
Katër të pandehurit ndodhen në paraburgim që nga nëntori i vitit 2020 dhe akuzohen për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit. Sipas aktakuzës së Prokurorisë Speciale, ata dyshohet se kanë marrë pjesë në një ndërmarrje të përbashkët kriminale me qëllim konsolidimin e kontrollit përmes frikësimit, ndalimeve të paligjshme, keqtrajtimit dhe vrasjeve të kundërshtarëve politikë. Viktimat e pretenduara përfshijnë serbë, romë dhe shqiptarë të konsideruar kundërshtarë politikë ose mbështetës të pamjaftueshëm të UÇK-së.
Gjatë paraqitjes së pretencës, prokurorët kërkuan nga 45 vjet burg për secilin prej të akuzuarve.
Që nga fillimi i procesit, të katër kanë mohuar akuzat dhe kanë deklaruar se nuk mbajnë përgjegjësi individuale për veprat e pretenduara. Në seancën hapëse të prillit 2023, ata u deklaruan të pafajshëm për të gjitha pikat e aktakuzës.
Kjo është çështja më e rëndësishme që ka shqyrtuar deri më tani Gjykata Speciale, e krijuar në vitin 2015 pas vendimit të Kuvendit të Kosovës, nën presion ndërkombëtar dhe pas raportit të Këshillit të Evropës mbi pretendimet për krime të kryera nga pjesëtarë të UÇK-së. Edhe pse juridikisht është pjesë e sistemit të drejtësisë së Kosovës, gjykata funksionon në Hagë dhe përbëhet ekskluzivisht nga gjyqtarë dhe prokurorë ndërkombëtarë. Ky model u zgjodh për shkak të shqetësimeve ndërkombëtare lidhur me mbrojtjen e dëshmitarëve dhe garantimin e një procesi të pavarur gjyqësor.
Krijimi i kësaj gjykate pasqyron një nga karakteristikat kryesore të zhvillimit institucional të Kosovës pas luftës, ku ndërtimi i institucioneve është shoqëruar me një rol të rëndësishëm të komunitetit ndërkombëtar. Nga administrata e UNMIK-ut te misioni i Bashkimit Evropian për sundimin e ligjit (EULEX) dhe më pas Gjykata Speciale, përpjekjet për forcimin e drejtësisë janë mbështetur në mekanizma ndërkombëtarë për trajtimin e çështjeve që konsideroheshin të vështira për t’u adresuar vetëm nga institucionet vendase.
Procesi mbetet veçanërisht i ndjeshëm në Kosovë, ku UÇK-ja konsiderohet nga një pjesë e madhe e opinionit publik si simbol i luftës për çlirim dhe pavarësi. Nga ana tjetër, mandati i Gjykatës Speciale kufizohet vetëm në vlerësimin e përgjegjësisë penale individuale të personave të caktuar dhe jo në gjykimin e legjitimitetit historik ose politik të luftës çlirimtare. Ky dallim ka qenë në qendër të debatit publik që nga themelimi i saj.
Faza e administrimit të provave përfundoi në dhjetor 2025, pas dëgjimit të 134 dëshmitarëve dhe shqyrtimit të mijëra faqeve dokumente, ndërsa argumentet përfundimtare u paraqitën në shkurt 2026. Kohëzgjatja e procesit pasqyron kompleksitetin e akuzave, masat e gjera për mbrojtjen e dëshmitarëve dhe standardet e larta të provave të zbatuara gjatë gjithë gjykimit.
Prokuroria argumentoi se provat dëshmojnë ekzistencën e një ndërmarrjeje të përbashkët kriminale dhe rolin qendror të katër të akuzuarve në funksionimin e saj. Mbrojtja, ndërkaq, këmbënguli se prokuroria nuk arriti të provojë as ekzistencën e një plani të përbashkët kriminal dhe as përgjegjësinë individuale të secilit prej të pandehurve, duke kundërshtuar pretendimin se UÇK-ja kishte funksionuar si një strukturë kriminale e organizuar.
Vëmendje të veçantë morën dëshmitë e ish-zyrtarëve të lartë amerikanë dhe të NATO-s të thirrur nga mbrojtja. Ish-zëdhënësi i Departamentit Amerikan të Shtetit, James Rubin, deklaroi se Hashim Thaçi kishte ushtruar kryesisht një rol politik dhe diplomatik, dhe jo komandues operacional mbi njësitë e UÇK-së. Në të njëjtën linjë, ish-Komandanti Suprem i Forcave Aleate të NATO-s në Evropë, Wesley Clark, tha se UÇK-ja funksiononte më shumë si një rrjet njësish lokale të decentralizuara sesa si një organizatë ushtarake me hierarki të rreptë. Prokuroria kundërshtoi vlerën provuese të këtyre dëshmive, duke argumentuar se dëshmitarët nuk kishin njohuri të plota mbi strukturën e brendshme dhe proceset vendimmarrëse të UÇK-së.
Përtej kësaj çështjeje konkrete, gjykimi konsiderohet pjesë e debatit më të gjerë mbi drejtësinë tranzicionale në Ballkanin Perëndimor. Nga Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (ICTY) deri te mekanizmat kombëtarë dhe ndërkombëtarë që e pasuan, rajoni vazhdon të kërkojë një ekuilibër mes ndjekjes së drejtësisë, pajtimit dhe ndërtimit të institucioneve demokratike. Përvoja e dekadave të fundit ka treguar se vendimet gjyqësore mund të përcaktojnë përgjegjësi individuale, por nuk i eliminojnë domosdoshmërisht narrativat e ndryshme kombëtare mbi luftërat.
Vendimi i 16 shtatorit pritet të ketë ndikim edhe në zhvillimet politike në rajon. Në Prishtinë, ai mund të ndikojë debatin mbi kujtesën kolektive, raportin mes legjitimitetit historik dhe përgjegjësisë ligjore, si edhe mënyrën se si institucionet trajtojnë trashëgiminë e së kaluarës. Në Beograd, vendimi pritet të bëhet pjesë e debatit publik mbi narrativat e luftës dhe përgjegjësitë e palëve të përfshira. Edhe pse çështja lidhet vetëm me katër të pandehur, pasojat politike mund të ndikojnë marrëdhëniet tashmë të ndjeshme mes Kosovës dhe Serbisë.
Pavarësisht rezultatit, përfundimi i këtij procesi konsiderohet një moment i rëndësishëm për drejtësinë pas konfliktit në rajon. Vendimi i 16 shtatorit pritet të jetë testi më domethënës deri më tani për aftësinë e një institucioni të mbështetur nga bashkësia ndërkombëtare për të përcaktuar përgjegjësi individuale pa u shndërruar në arenë të përplasjes së narrativave historike. Për Kosovën, çështja shkon përtej fatit të katër ish-drejtuesve të UÇK-së dhe lidhet me pjekurinë e institucioneve, forcimin e sundimit të ligjit dhe aftësinë për të ruajtur kujtesën historike duke respektuar parimin e përgjegjësisë individuale. /Përshtati Pamfleti nga BalkanEU/ do t’iu jemi mirenjohes nese do te na ndihmonit që të mirmbajmë faqen vetëm duke shtypur(mbi foton) që ndodhet më poshtë.Faleminderit për mirkuptimin SHQIPE
