Një moment dikush mund të jetë duke folur krejt normalisht, ndërsa vetëm pak çaste më vonë mund të ketë vështirësi në të folur, ecje, shikim ose në lëvizjen e njërës anë të trupit.
Megjithatë, duhet sqaruar se nuk ekziston një listë mjekësore me 10 simptoma që mund të parashikojë me siguri një goditje në tru saktësisht një muaj përpara. Disa njerëz nuk kanë fare shenja paralajmëruese.
Në disa raste, përpara një goditjeje në tru mund të ndodhë një TIA – sulm ishemik kalimtar, i njohur shpesh si “mini-goditje në tru”. Ai ndodh kur furnizimi me gjak i një pjese të trurit ndërpritet përkohësisht.
Simptomat e TIA-s mund të jenë pothuajse të njëjta me ato të një goditjeje në tru, por mund të zhduken pas disa minutash ose një kohe të shkurtër. Pikërisht kjo mund t’i bëjë njerëzit të mendojnë gabimisht se rreziku ka kaluar.
Edhe një simptomë që zhduket duhet marrë seriozisht. Nëse shfaqen papritur probleme neurologjike, nuk është e mundur të përcaktohet në shtëpi nëse bëhet fjalë për TIA apo për një goditje të vërtetë në tru.
1. Mpirje ose dobësi e papritur. Një nga shenjat më të njohura është mpirja ose dobësia e papritur në fytyrë, krah ose këmbë, sidomos në njërën anë të trupit.
Personi mund të ndiejë papritur se njëri krah është shumë i rëndë, nuk mund ta ngrejë normalisht ose se njëra anë e fytyrës është mpirë. Kjo kërkon vlerësim urgjent mjekësor.
2. Rënie ose shtrembërim i njërës anë të fytyrës. Kërkojini personit të buzëqeshë. Nëse njëra anë e fytyrës bie ose buzëqeshja duket e pabarabartë, kjo mund të jetë shenjë e goditjes në tru.
3. Vështirësi e papritur në të folur. Personi mund të fillojë të flasë në mënyrë të paqartë, të ngatërrojë fjalët ose të mos jetë në gjendje të shprehë atë që dëshiron të thotë.
Në disa raste, ai e di saktësisht çfarë dëshiron të thotë, por nuk mund t’i nxjerrë fjalët siç duhet. Kjo është një nga shenjat kryesore të sistemit paralajmërues B.E. F.A.S.T.
4. Vështirësi për të kuptuar të folurin. Goditja në tru nuk ndikon vetëm në aftësinë për të folur. Personi mund të ketë papritur vështirësi të kuptojë atë që po i thonë të tjerët.
Një bisedë e zakonshme mund të bëhet papritur konfuze. Nëse kjo shfaqet në mënyrë të menjëhershme, sidomos së bashku me simptoma të tjera, kërkohet ndihmë urgjente.
5. Ndryshime të papritura në shikim. Mund të shfaqet shikim i turbullt, shikim i dyfishtë ose humbje e papritur e shikimit në njërin apo të dy sytë.
Problemet e papritura të shikimit nuk duhet t’i atribuohen automatikisht lodhjes ose moshës, veçanërisht kur shoqërohen me dobësi, marramendje ose probleme në të folur.
6. Marramendje ose humbje e ekuilibrit. Një person mund të ndiejë papritur marramendje të fortë, të humbasë koordinimin ose të mos mund të qëndrojë dhe ecë normalisht.
Kjo bëhet veçanërisht shqetësuese nëse shfaqet së bashku me probleme në shikim, të folur ose dobësi të njërës anë të trupit.
7. Vështirësi e papritur në ecje. Personi mund të fillojë të lëkundet, të devijojë nga njëra anë ose të ketë vështirësi në koordinimin e këmbëve.
Një ndryshim i papritur në mënyrën e ecjes është një nga simptomat e njohura të goditjes në tru dhe nuk duhet lënë thjesht “të kalojë vetë”.
8. Dhimbje koke shumë e fortë dhe e papritur. Një dhimbje koke e pazakontë, shumë e fortë dhe pa një shkak të qartë mund të jetë shenjë paralajmëruese, veçanërisht në disa lloje të goditjes hemorragjike.
Jo çdo dhimbje koke është goditje në tru, por një dhimbje që fillon papritur dhe është jashtëzakonisht e fortë kërkon vëmendje të menjëhershme, sidomos nëse shoqërohet me simptoma neurologjike.
9. Konfuzion i papritur. Personi mund të duket i çorientuar, të mos kuptojë çfarë po ndodh ose të mos jetë në gjendje të ndjekë një bisedë normale.
Konfuzioni i papritur mund të shoqërojë problemet e të folurit dhe të kuptuarit gjatë një goditjeje në tru.
10. Simptoma që shfaqen dhe më pas zhduken. Kjo është një nga shenjat që njerëzit e nënvlerësojnë më shpesh.
Për shembull, krahu mund të dobësohet për disa minuta dhe më pas të kthehet në normalitet, ose të folurit mund të bëhet i paqartë dhe më pas të përmirësohet plotësisht.
Kjo nuk do të thotë se rreziku ka kaluar. Simptoma të tilla mund të lidhen me një TIA dhe kërkojnë vlerësim urgjent mjekësor.
Mënyra më e thjeshtë për të kujtuar shenjat e goditjes në tru është B.E. F.A.S.T.: Balance – humbje ekuilibri, Eyes – probleme me shikimin, Face – rënie e fytyrës, Arms – dobësi e krahut, Speech – probleme në të folur dhe Time – koha për të telefonuar urgjencën.
Nuk është e nevojshme që një person t’i ketë të gjitha simptomat. Edhe vetëm një dobësi e papritur në krah, humbje e shikimit ose problem i papritur në të folur mund të jetë arsye për të kërkuar menjëherë ndihmë.
Nëse simptomat zhduken, mos mendoni automatikisht se gjithçka është në rregull. Një TIA mund të zgjasë vetëm disa minuta, por përsëri konsiderohet një paralajmërim serioz.
Nëse dyshohet për goditje në tru, telefononi menjëherë shërbimin lokal të urgjencës, mbani mend kohën kur filluan simptomat ose kur personi ishte për herë të fundit në gjendje normale dhe mos prisni që simptomat të përkeqësohen.
Çdo minutë ka rëndësi, sepse gjatë një goditjeje në tru një pjesë e trurit mund të mos marrë mjaftueshëm gjak dhe oksigjen. Disa trajtime funksionojnë më mirë kur jepen sa më herët.
Faktorët që mund të rrisin rrezikun për goditje në tru përfshijnë tensionin e lartë të gjakut, diabetin, sëmundjet e zemrës, fibrilacionin atrial, pirjen e duhanit dhe një goditje ose TIA të mëparshme.
Aktiviteti fizik, ushqyerja e shëndetshme, kontrolli i peshës, mos pirja e duhanit, kufizimi i alkoolit dhe marrja e barnave të përshkruara nga mjeku mund të ndihmojnë në uljen e rrezikut.
Pra, ideja se trupi jep saktësisht “10 shenja një muaj para goditjes në tru” nuk është shkencërisht e saktë. Por simptomat e papritura neurologjike janë reale dhe nuk duhet të injorohen.
Dobësia e papritur, rënia e fytyrës, problemet në të folur, ndryshimet në shikim, humbja e ekuilibrit, konfuzioni ose një dhimbje koke e pazakontë mund të jenë sinjale alarmi. Nëse dyshoni për goditje në tru, kërkoni ndihmë urgjente menjëherë, edhe nëse simptomat zhduken.
