Përmbledhja publike e aktgjykimit ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit jep shifra të rënda, por jo identitetin etnik të viktimave. Gjykata flet për serbë, romë dhe “në veçanti” shqiptarë të Kosovës, ndërsa rastet konkrete të përshkruara nxjerrin në pah edhe përplasjen me kundërshtarët politikë shqiptarë...
Aktgjykimi i shkallës së parë ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit ka nxjerrë katër shifra: 385 persona të ndaluar arbitrarisht, 49 të trajtuar mizorisht, 303 të torturuar dhe 96 të vrarë. Por pas këtyre shifrave qëndron një pyetje që përmbledhja publike e aktgjykimit nuk e sqaron: kush ishin viktimat?
Dokumenti nuk tregon sa nga 385 të ndaluarit, 303 të torturuarit dhe 96 të vrarët ishin shqiptarë, sa serbë dhe sa romë. Trupi gjykues thotë se çështja lidhet me krime të kryera kundër serbëve, romëve dhe, “në veçanti”, shqiptarëve të Kosovës.
Gjykata nuk e paraqet dosjen thjesht si një çështje krimesh kundër serbëve. Përkundrazi, ajo veçon shqiptarët e Kosovës brenda kategorive të viktimave. Por përmbledhja nuk jep përqindje dhe as një raport numerik ndërmjet komuniteteve. Prandaj, çdo përfundim për numrin e saktë të shqiptarëve, serbëve apo romëve mes viktimave do të shkonte përtej asaj që dokumenti publik provon.
Serbët përmenden si viktima
Në përmbledhjen publike, serbët dhe romët shfaqen si pjesë e kategorive të shënjestruara. Njoftimi zyrtar i Dhomave të Specializuara thotë se mes personave të konsideruar kundërshtarë kishte shqiptarë të Kosovës të lidhur me forca të tjera politike ose ushtarake, si LDK-ja dhe FARK-u, persona që pretendohej se kishin lidhje me autoritetet e RFJ-së ose Serbisë, si dhe pjesëtarë të pakicave etnike, përfshirë një numër romësh dhe serbësh.
Por ky formulim nuk tregon sa serbë kishte mes 385 të ndaluarve, 303 të torturuarve apo 96 të vrarëve. Kjo nuk provon se nuk kishte viktima serbe. Një përfundim i tillë do të ishte i pasaktë.
Provon vetëm se përmbledhja publike nuk lejon të ndërtohet një statistikë etnike e viktimave dhe, për pasojë, nuk mund të përdoret për të paraqitur të gjithë dosjen si një proces që lidhet vetëm me krimet ndaj një komuniteti.
Shqiptarët dalin drejtpërdrejt si kundërshtarë politikë
Këtu aktgjykimi bëhet politikisht shumë më domethënës.
Trupi gjykues konstatoi se katër të akuzuarit kontribuuan në një qëllim të përbashkët kriminal për shënjestrimin e personave që konsideroheshin kundërshtarë të objektivave politikë dhe ushtarakë të UÇK-së. Mes tyre gjykata përmend shprehimisht shqiptarë të Kosovës të lidhur me LDK-në dhe FARK-un. Pra, një pjesë e dosjes nuk lidhet me përplasjen etnike shqiptaro-serbe, por me konfliktin brenda faktorit shqiptar.
Në këtë kategori futeshin persona të etiketuar ose të perceptuar si “spiunë”, “tradhtarë”, bashkëpunëtorë të Serbisë, përkrahës të LDK-së e FARK-ut apo kundërshtarë të vijës politike dhe ushtarake të strukturave drejtuese të UÇK-së.
Dallimi është thelbësor. Të akuzoheshe si bashkëpunëtor i Serbisë nuk do të thotë se bashkëpunimi ishte fakt i provuar. Vetë formulimi zyrtar i gjykatës flet për persona që “pretendohej” se kishin lidhje me autoritetet e RFJ-së ose Serbisë.
Behajdin Allaqi dhe 13 parlamentarët
Një nga rastet konkrete është ai i Behajdin Allaqit.
Sipas përmbledhjes së aktgjykimit, trupi gjykues e lidhi personalisht Thaçin me arrestimin, ndalimin, transferimin dhe vrasjen e paligjshme të Allaqit. Po kështu, gjykata konstatoi pjesëmarrjen e tij në arrestimin, ndalimin dhe marrjen në pyetje të 13 parlamentarëve në Qirez dhe Baicë.
Këto raste e zhvendosin debatin nga formulimet e përgjithshme te viktimat konkrete shqiptare.
Delegacioni parlamentar lidhej kryesisht me LDK-në dhe institucionet politike të drejtuara nga Ibrahim Rugova. Pikërisht këtu del një nga elementet që humbet kur aktgjykimi reduktohet në formulën “krime ndaj serbëve”.
Dosja përmban edhe përplasjen e dhunshme me shqiptarë që ndodheshin jashtë ose kundër strukturës politike që po konsolidonte pushtetin brenda UÇK-së.
Etiketa e “bashkëpunëtorit” nuk mund të paraqitet si fakt
Kjo pikë kërkon një dallim tjetër. Personat që strukturat e kohës i etiketonin si “spiunë”, “tradhtarë” apo bashkëpunëtorë nuk mund të paraqiten sot automatikisht si bashkëpunëtorë realë të Serbisë.
Gjykata flet për kundërshtarë “të perceptuar” dhe për persona që pretendohej se kishin lidhje me autoritetet serbe. Pra, akuza politike e kohës dhe fakti i provuar gjyqësor janë dy gjëra të ndryshme.
Kjo ka rëndësi edhe për mënyrën se si lexohet aktgjykimi. Nëse një shqiptar ndalohej pasi etiketohej “spiun”, kjo nuk e kthente automatikisht në agjent të Serbisë. Në disa prej rasteve që trajton gjykata, kriteri ishte perceptimi i personit si kundërshtar i objektivave politike ose ushtarake të UÇK-së.
Çfarë provojnë 385 të ndaluarit, 303 të torturuarit dhe 96 të vrarët?
Aktgjykimi i shkallës së parë nuk jep ende një tabelë publike që t'i ndajë viktimat sipas etnisë.
Ai provon diçka tjetër.
Trupi gjykues konstatoi se të paktën 385 persona u ndaluan arbitrarisht, 49 iu nënshtruan trajtimit mizor, 303 u torturuan dhe 96 u vranë. Katër ish-drejtuesit e UÇK-së u shpallën fajtorë për këto krime lufte, ndërsa u shpallën të pafajshëm për akuzat për krime kundër njerëzimit, pasi Prokuroria nuk provoi përtej dyshimit të arsyeshëm ekzistencën e një sulmi të përhapur ose sistematik kundër popullsisë civile. Aktgjykimi është i shkallës së parë.
Gjykata përfshin mes viktimave serbë dhe romë. Këtë dokumenti e thotë qartë.
Por po aq qartë, gjykata vendos në qendër edhe shqiptarët e Kosovës dhe identifikon mes personave të shënjestruar mbështetës apo pjesëtarë të forcave të tjera politike dhe ushtarake shqiptare, konkretisht LDK-së dhe FARK-ut.
Prandaj, aktgjykimi nuk mund të reduktohet as në tezën se viktimat ishin vetëm serbë, as në tezën e kundërt se nuk kishte viktima serbe.
Dokumenti publik provon një realitet më kompleks: mes personave të shënjestruar kishte shqiptarë të Kosovës të konsideruar kundërshtarë politikë ose ushtarakë, persona të akuzuar për lidhje me autoritetet serbe dhe pjesëtarë të pakicave, përfshirë romë dhe serbë.
Sa ishte pesha numerike e secilës kategori, përmbledhja publike nuk e tregon.
Deri në një dokumentim të plotë të identitetit të viktimave, çdo shifër etnike që i bashkëngjitet 385 të ndaluarve, 303 të torturuarve dhe 96 të vrarëve mbetet e pambështetur nga të dhënat që gjykata ka bërë publike.
