Vetem pak dite pas largimit nga Fiks Fare, Filip Çakuli eshte rikthyer e zakoni i vjeter, ai i shkrimit, ku se fundmi ka publikuar nje opinion kunder gjyqtareve qe kerkojne rritje page. Me poshte shkrimi i plote.
As të drejtit nuk i lejohet të jetë gjyqtar në çështjen e vet…(Paskal)
Gjyqtarët kërkojnë rritje page.
Mos u trembni. Nuk është lajm nga ndonjë vend ku gjyqtari shkon në punë me biçikletë, ha bukë me djathë në drekë dhe në fund të muajit kontrollon nëse i kanë mbetur lekë për dritat.
Vendi ku pagat e gjyqtarëve janë ndër më të lartat në sektorin publik, por, me sa duket, drejtësia nuk mund të bëhet me barkun bosh. Dhe barku bosh, në këtë rast, është një koncept juridik që fillon diku pranë rrogës së Presidentit dhe Kryeministrit.
Por pjesa më e bukur nuk është kërkesa.
Pjesa artistike është se çështja e pagave të gjyqtarëve përfundon… në gjykatë.
Pra, gjyqtari kërkon rritje page dhe gjyqtari do të shqyrtojë nëse gjyqtari meriton rritje page.
Këtu Montesquieu do ta kishte mbyllur librin.
(Monteskieja përcakton edhe kërkesën mbi ndarjen e pushtetit si parimin 7, ndërtimit të brendshëm shtetëror, e cila ka si qëllim mënjanimin e veprimeve arbitrare të individëve apo grupeve)
Ne kemi besim te paanshmëria. Aq shumë besim, sa po të më çonin mua në gjykatë për të vendosur nëse duhet të ma dyfishojnë rrogën, do të përpiqesha të isha krejtësisht objektiv.
Do të dëgjoja palët. Do të shqyrtoja provat. Do të konsultoja Kushtetutën.
Pastaj, pas një reflektimi të thellë juridik prej rreth shtatë sekondash, do të vendosja: Rroga të dyfishohet. Vendimi është i formës së prerë.
Madje do të shtoja edhe prapaveprimin.
Sepse drejtësia vonon, por rroga jo.
Drejtësia e ngadaltë dhe paga e shpejtë
Qytetari shqiptar mund të presë me vite për një proces gjyqësor.
Pastaj një reformë në drejtësi.
Pastaj një reformë e reformës në drejtësi.
Dhe një ditë, pas njëzet vjetësh, drejtësia triumfon. Vetëm se paditësi ka vdekur.
Nuk ka problem. Vendimin e marrin trashëgimtarët.
Në Shqipëri mund të trashëgosh shtëpinë, tokën, borxhet dhe, me pak durim, edhe vendimin e gjyshit.
Drejtësia jonë është drejtësi brezash.
Zvarritën gjyqet dhe duhen tre breza për të mbaruar. Bukur e thotë Martin Luter Kingu; një e drejtë e vonuar, është një e drejtë e mohuar.
E nis gjyqin babai, e vazhdon djali dhe vendimin e merr nipi.
Prandaj rroga e gjyqtarit duhet të jetë e mirë. Ka përgjegjësi të madhe: duhet të njohë tri breza të së njëjtës familje.
Populli i lig dhe gojët e këqija
Thonë se për të fituar ndonjë gjyq duhet të njohësh dikë.
Thonë se ndonjëherë duhet edhe të paguash.
Ne nuk u besojmë thashethemeve.
Por shqiptari është popull i çuditshëm: kur humbet gjyqin, dyshon te gjyqtari, kur e fiton, thotë se fitoi drejtësia.
Kështu është krijuar një degë e re e jurisprudencës shqiptare: matematika popullore e vendimeve gjyqësore.
Megjithatë, gjykatat nuk mund të gjykojnë mbi thashetheme.
Ose të paktën kështu thotë Kodi.
Sepse qytetari ka krijuar edhe një përshtypje tjetër të keqe: se ndonjëherë njeriun e fusim një herë brenda dhe pastaj kemi kohë të kërkojmë provat.
Parimi klasik thotë: Ka prova, hetohet, gjykohet, dënohet.
Versioni folklorik shqiptar perceptohet kështu: Fute brenda, heto, kërko, kërko prapë, shty afatin, ndoshta del ndonjë provë.
Drejtësia nuk bëhet me nxitim. Përveçse kur bëhet fjalë për pagën e drejtësisë.
Ne bëmë edhe Reformën në Drejtësi.
Na thanë se do të kishim gjyqtarë më të pavarur, më profesionalë dhe një sistem që do t’i kthente qytetarit besimin.
Sidomos besimi i gjyqtarëve se meritojnë rrogë më të lartë.
Një fshatar, mes dy gjyqtarëve, është si peshku midis dy maceve, ka thënë një president amerikan, Beniamin Franklini. I shkreti, nuk ecën as para, as mbrapa.
Qytetari ndërkohë vazhdon të presë në korridor.
— Po çështjen e kam hapur në vitin 2011!
— Pikërisht. Mos u bëni i paduruar. Drejtësia kërkon kohë.
— Po kërkesa për rritjen e pagave?
Sepse vonesa e drejtësisë mund t’i kushtojë qytetarit pronën, lirinë, biznesin apo njëzet vjet jetë.
Ndërsa vonesa e rrogës së gjyqtarit rrezikon themelet e shtetit të së drejtës.
Prandaj propozoj krijimin e një institucioni të ri:
Gjykata e Posaçme për Mbrojtjen e Pagës së Gjyqtarit.
Anëtarët të jenë gjyqtarë. Kryetari të jetë gjyqtar. Paditësit gjyqtarë. Ekspertët gjyqtarë. Dhe në fund vendimi:
“Në emër të Republikës, Republika detyrohet t’u rrisë pagën atyre që sapo morën këtë vendim.”
Askush nuk mund të thotë se është vendim i njëanshëm.
Janë dëgjuar të gjithë gjyqtarët.
Madje mund të krijojmë edhe Gjykatën e Apelit të Pagave.
Nëse rritja del vetëm 20 për qind, bëhet ankim:
— Është cenuar dinjiteti kushtetues i gjyqtarit.
— Nuk është respektuar proporcionaliteti.
— Tani po afrohemi te standardet europiane.
Dhe nëse qeveria ankohet se nuk ka para?
Atëherë le të paraqesë prova.
Derisa t’i gjejë, mund ta fusim në paraburgim.
Vendimet gjyqësore fillojnë me një formulë madhështore:
“Në emër të Republikës…”
Dikur thuhej edhe “Në emër të popullit”.
Populli, ai që merr 400, 500 apo 600 euro në muaj, mund të pyesë me naivitet:
Sepse populli nuk është jurist.
Merr leje nga puna për seancën.
Mëson se seanca është shtyrë.
Dhe pas njëzet vjetësh merr vendimin.
Ndërsa drejtësia vazhdon e pavarur, solemne dhe me kërkesën për pagë më të lartë në dorë.
Sepse një shtet pa drejtësi nuk mund të ekzistojë. Por, siç duket, as drejtësia nuk mund të ekzistojë pa indeksim page.
Dhe tani mbetet vetëm një pyetje: Kush do ta gjykojë kërkesën e gjyqtarëve?
Po kush do ta kontrollojë vendimin?
Po nëse shteti nuk është dakord?
Dhe kështu rrethi mbyllet në mënyrë perfekte.
Në drejtësinë shqiptare mund të presësh njëzet vjet që të të kthejnë pronën.
Por kur drejtësia kërkon të rrisë rrogën e vet, çështja është krejt tjetër.
Sepse drejtësia mund të vonojë.
Dhe dua ta mbyll me një thënie të Shout, shkrimtar i njohur anglez: “Më pak dëm bëjnë 100 kriminelë të lirë, se një gjyqtar i keq…”
