Alketa Koroshi, nefrolog : Sëm. undjet kro nike të veshkave përbëjnë shumicën dërmuese të sëm. undjeve të veshkave në përgjithësi. Ato janë mjaft të përhapura në të gjitha vendet.
Në botë janë mbi 800 milionë njerëz që vuajnë nga sëm. undjet e veshkave. Çdo vit vd esin nga sëm. undjet e veshkave afro 950 mijë njerëz në rruzullin tokësor.
Janë gati 1,5 milionë njerëz që bëjnë Dializë për shkak të humbjes përfundimtare të funksionit të veshkave. Në Shqipëri është llogaritur që janë afro 300 mijë njerëz me sëm. undje kro nike të veshkave dhe janë mbi 900 vetë që bëjnë Dializë.
Shpeshtësia e sëm. undjeve të veshkave në kohën e sotme lidhet me përhapjen më të madhe të sëm. undjeve të tilla si diabeti dhe hipertensioni, që përbëjnë edhe shkakun kryesor të prekjes dhe dëmtimit të veshkave.
Pa dyshim në to ndikojnë ndryshimi i mënyrës së jetesës, jeta sedentare, obe ziteti, dietat me shumë kripë, str esi, duhani etj. Duhet thënë se edhe gjendja e vështirë sociale dhe ekonomike favorizon përhapjen e tyre.
Shenjat
Këto sëm. undje kro nike të veshkave që në popull njihen me termin “azotemi” kanë si karakteristike që në stadet e hershme janë pa shenja.
Shumë herë janë analizat e gja. kut e të urinës që evidentojnë një rritje të lehtë të kreatininës e të uresë në gja. kun periferik apo rrithje të albuminës në analizat e urinës.
Zbulimi i hershëm i sëm. undjes
Nga ana tjetër, zbulimi i hershëm i këtyre sëm. undjeve është me shumë rëndësi për të parandaluar progresionin e sëm. undjes, shenjat klinike të shprehura dhe rrezikun e futjes në dializë, siç ndodh në stadet e përparuara të këtyre pa tol ogj ive.
Duhet ditur që një nga rrez iqet më të mëdha të pacienteve me sëm. undje të veshkave është dëmtimi kardiova skular domethënë prekja nga sëm. undjet koronare, infa rkti i mioka rdit dhe insulti cerebrale.
Këto janë kompl ikacione që jo vetëm e invalidizojnë të sëm. urin por që përbëjnë rrez ik për jetën më shumë madje se vetë insuficienca renale (dëmtimi i veshkave). Për këto arsye mbajtja dhe ruajtja e shëndetit të veshkave është sot një prioritet global në mjekësi.
Rëndësia e kujdesit për veshkat.
Kujdesi për veshkat lidhet me rolin vital (jetësor) që këto organe kanë për trupin e njeriut. Veshkat normalisht kryejnë filtrimin e gja. kut duke elim inuar me anë të urinës produktet e dëmshme dhe të tepërta të metabolizmit të të gjitha indeve dhe qelizave të trupit të njeriut.
Veshkat mbajnë ekuilibrin e lëngjeve dhe të kripërave në organizëm si të natriumit, të kaliumit, të kalciumit, të fosforit etj. Ato gjithashtu kontrollojnë presionin e gja. kut (tensionin arterial) nëpërmjet çlirimit sipas nevojave të disa lloj hor mo neve (siç është renina e angiotensina) që ruajnë tensionin e gja. kut në parametra normale deri 120/80 mmHg.
Gjithashtu veshkat stimulojnë prodhimin e rruazave të kuqe të gja. kut nëpërmjet çlirimit të një hor moni të rëndësishëm si eritropoetina.
Kështu në pacientet me deficit të funksionit të veshkave çlirimi i mangët e këtij hor moni bën që të zhvillohet anemia e këtyre pacienteve të cilët që në pamjen e parë duken të zbehtë e janë të lodhur. Veç asaj veshka luajnë rol edhe në ruajtjen e shëndetit të ko ckave nëpërmjet aktivizimit të vitaminës D, dhe kjo ndodh në tulin (parenkimen) e veshkës.
Trajtimi
Në trajtimin e sëm. undjeve të veshkave nuk marrin pjesë vetëm nefrologët e specializuar për këto sëm. undje për edhe mjekët e kujdesit parësor.
Mjekët duhet të njohin konditat ku jeton i sëmuri, të përcaktojnë kush janë faktorët që rrez. ikojnë për dëmtimin e veshkave, duhet të komunikojnë me pacientin dhe t’i tregojnë atij me durim se çfarë diag no ze ka e çfarë masash duhen marrë për trajtimin e saj.
Mjekimi i sëm. undjeve të veshkave bëhet së pari me trajtimin pa il açe e së dyti me terapinë farmakologjike me barna. Fillimisht duhet ditur që çdo njëri në moshën e rritur duhet që një herë në vit të kontrollojë nivelin e kreatininës dhe të uresë në gj. ak. Po ashtu të bëje analizën e uri nës për të parë nëse ka albuminë në të.
Pacientët që tashme e kanë diag no zën e sëm. undjes kro nike të veshkave qoftë edhe në stadet e lehta duhet që këto analiza t’i bëjnë dy-tre herë në vit për të vlerësuar ecurinë e sëm. undjes. Pacienti duhet të kontrollojë nivelin e tensionit arterial, të yndyrnave dhe të sheqerit.
Pacienti duhet t’i kushtojë kujdes dietës ushqimore. Duhen evituar kaloritë e tepërta (1800-2000 kalori në 24 orë, ose 30-35 kal /kg peshë/ditë). Duhet evituar obe zi teti dhe jeta sedentare. Duhet evituar ushqimi me yndyrna të tepërta të ngopura dhe ushqimet e përpunuara industrialisht.
Ato kanë shumë kripë dhe shumë fosfor. Dieta më e mirë është dieta mesdhetare që përmban vaj ulliri e perime, pak mish, sidomos shumë pak mish të kuq. Dieta mesdhetare kombinon marrjen e fibrave me ushqyes të dobishëm (kalium dhe acide yndyrore të pangopura).
Qysh disa dekada më parë është parë se kufizimi i proteinave në dietë e ngadalëson progresionin e sëm. undjeve të veshkave. Mirë është që pacientet me sëm. undje të veshkave me kreatininën të rritur qoftë edhe pak, të marrin 0,8 gr/kg peshë në ditë proteina.
Dieta me pak proteina ndikon në uljen e tensionit arterial dhe sidomos në pakësimin e aciditetit të gja. kut. Përdorimi më shumë i frutave dhe zarzavateve e redukton gjithashtu acidozën metabolike dhe përmirëson situatën klinike të këtyre pacientëve.
Nga ana tjetër, edhe kufizimi i tepruar i proteinave në dietë në stadet e përparuara të sëm. undjes favorizon ke qushqyerjen dhe dobësimin e të sëm. urit duke ulur rezistencën imune të tij e shfaqjen e fenomeneve inflamatore,do t’iu jemi mirenjohes nese do te na ndihmonit që të mirmbajmë faqen vetëm duke shtypur(mbi foton) që ndodhet më poshtë.Faleminderit për mirkuptimin SHQIPE.
