Paradoksi i ekonomisë shqiptare: Turizmi lulëzon, por punonjësit e hoteleve dhe restoranteve mbeten më të keqpaguarit!

INSTAT zbulon hendekun mes sektorëve të ekonomisë shqiptare.
Kostoja mesatare orare e punës u rrit rreth 43% nga viti 2020 në vitin 2024,
ndërsa turizmi dhe industria përpunuese mbeten në fund të renditjes…
Shqipëria e ka vendosur turizmin ndër sektorët kryesorë të zhvillimit ekonomik
, por statistikat e fundit tregojnë se hotelet dhe restorantet vazhdojnë të kenë koston më të ulët të punës në vend. Një orë pune në këto aktivitete i kushtonte mesatarisht punëdhënësit 377 lekë gjatë vitit 2024. Në sektorin financiar dhe të sigurimeve, e njëjta njësi pune kushtonte 1.066 lekë, gati 2,8 herë më shumë.
Këto shifra vijnë nga Anketa e Kostos së Punës, të cilën Instituti i Statistikave e publikoi më 12 nëntor 2026. Dokumenti mat pagat, shpërblimet, kontributet e punëdhënësve dhe shpenzimet e tjera që lidhen me punësimin. Ai përfshin ndërmarrjet jobujqësore me të paktën dhjetë të punësuar dhe u referohet rezultateve të vitit 2024.
Renditja sipas sektorëve zbulon dallime të mëdha. Aktivitetet financiare dhe të sigurimeve kryesojnë me 1.066 lekë për orë pune. Informacioni dhe komunikacioni arrijnë në 844 lekë, ndërsa industria nxjerrëse në 836 lekë.
Në skajin tjetër qëndrojnë akomodimi dhe shërbimi ushqimor me 377 lekë, industria përpunuese me 398 lekë dhe aktivitetet e furnizimit me ujë e menaxhimit të mbetjeve me 414 lekë.
Kjo renditje hap një debat mbi strukturën e ekonomisë shqiptare. Turizmi dhe industria përpunuese punësojnë njerëz për të ofruar shërbime dhe mallra në tregje ku konkurrenca e çmimeve luan rol të rëndësishëm. Sektori financiar dhe ai i teknologjisë mbështeten në struktura të tjera profesionesh, kualifikimesh dhe produktiviteti. Diferenca e kostos nuk shpjegohet domosdoshmërisht vetëm me politikën e pagave të kompanive.
Megjithatë, për një ekonomi që synon të rrisë të ardhurat përmes turizmit dhe eksporteve, mbetet një çështje thelbësore: sa nga vlera që krijojnë këta sektorë shkon për punën dhe sa për kapitalin, investimet dhe fitimet?
INSTAT nuk jep përgjigje të drejtpërdrejtë për këtë pyetje në anketën e publikuar. Statistikat tregojnë koston e punëdhënësit, jo fitimin e kompanive dhe as pagën neto që merr punonjësi.
Në nivelin e të gjitha ndërmarrjeve që mbulon anketa, kostoja mesatare e një ore pune arriti në 559 lekë gjatë vitit 2024. Në anketën e mëparshme, për vitin 2020, ajo ishte 391 lekë. Diferenca prej 168 lekësh përfaqëson një rritje nominale prej afërsisht 43%.
Një krahasim i tillë kërkon kujdes. INSTAT paralajmëron se pandemia e vitit 2020 dhe subvencionet për pagat ndikuan në rezultatet e asaj periudhe. Sipas metodologjisë statistikore, subvencionet regjistroheshin si zbritje nga kostoja e punës. Rrjedhimisht, rritja prej 43% nuk mund të interpretohet e gjitha si rritje e pagave të punonjësve.
Për vitin 2024, INSTAT llogarit një kosto mesatare mujore prej 98.561 lekësh për çdo njësi pune me kohë të plotë. Nga kostoja e përgjithshme, 85,5% përfaqëson paga, shpërblime dhe shtesa, 14,3% kontributet e sigurimeve shoqërore që paguan punëdhënësi dhe 0,2% trajnime profesionale e shpenzime të tjera.
Shifra prej 98.561 lekësh nuk është paga mesatare neto e një punonjësi shqiptar. Ajo përfshin edhe detyrimet dhe shpenzimet që mbulon punëdhënësi. Gjithashtu, anketa nuk përfshin ndërmarrjet me më pak se dhjetë të punësuar dhe disa aktivitete të tjera, përfshirë bujqësinë dhe administratën publike.
Pikërisht këtu qëndron kufiri i statistikës dhe njëkohësisht rëndësia e saj. INSTAT dokumenton dallimet mes ndërmarrjeve të mesme dhe të mëdha, ndërsa një pjesë e aktivitetit ekonomik shqiptar zhvillohet përmes bizneseve më të vogla. Për të vlerësuar plotësisht kushtet e punës në turizëm dhe industri, duhen edhe të dhënat e pagave, të produktivitetit dhe të fitimeve sipas sektorëve.
Në vitin 2026, këtyre dallimeve u shtohen kushtet e tregut ndërkombëtar dhe kursi i këmbimit.
Më 13 nëntor, Banka e Shqipërisë publikoi kursin zyrtar prej 90,71 lekësh për një euro. Për një ndërmarrje që paguan punonjësit në lekë dhe arkëton të ardhura në euro, një kurs i tillë ndikon në vlerën e të ardhurave pasi i konverton në monedhën vendase. Sa më e madhe të jetë pesha e kostove në lekë, aq më shumë rëndësi merr kursi për marzhin e biznesit. Ky është një mekanizëm ekonomik, jo provë se çdo eksportues ka humbur fitim.
Ndërkohë, Eurostat konfirmoi më 13 nëntor se ekonomia e Eurozonës u rrit me 0,4% në tremujorin e tretë të vitit 2026, kundrejt 0,6% në tremujorin paraardhës. Numri i të punësuarve mbeti i pandryshuar gjatë tremujorit. Ngadalësimi i rritjes europiane përbën një faktor që eksportuesit shqiptarë duhet ta marrin parasysh, megjithëse këto të dhëna nuk provojnë se porositë ndaj kompanive shqiptare kanë rënë.
Interesat ekonomike nuk përputhen gjithmonë. Punëdhënësit kërkojnë të kontrollojnë shpenzimet e personelit për të ruajtur konkurrueshmërinë dhe fitimet. Punonjësit kërkojnë paga më të larta. Qeveria synon rritje të punësimit dhe të të ardhurave fiskale, ndërsa investitorët vlerësojnë njëkohësisht koston e punës, kualifikimin dhe produktivitetin.
Përballë këtyre interesave, anketa e INSTAT-it sjell një fakt që meriton vëmendje: aktivitetet e akomodimit dhe shërbimit ushqimor, të lidhura drejtpërdrejt me turizmin, kanë koston më të ulët orare të punës ndër sektorët e matur. Edhe industria përpunuese qëndron shumë pranë fundit të renditjes.
Këto shifra nuk provojnë abuzim me punonjësit dhe as konkurrencë të pandershme. Ato tregojnë dallimin e madh të kostos së punës mes sektorëve.
Nëse turizmi dhe eksportet do të vazhdojnë të jenë përparësi të politikës ekonomike, qeveria duhet të shpjegojë se çfarë ndryshimi pret të sjellin investimet dhe politikat e saj në produktivitetin dhe të ardhurat e punonjësve. Pa të dhëna të krahasueshme për këta tregues, rritja e xhiros apo e numrit të vizitorëve nuk mjafton për të vlerësuar përfitimin ekonomik të punës./Pamfleti



